10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 101-102-103-104-105-106 Cevapları

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 101-102-103-104-105-106 Cevapları bu yazıda birlikte yer alıyor. Gazel metni ile ilgili döne döne redifli gazel grup çalışması, aşk temasının değişimi, dönemin sosyal hayatı, Hacı Bayram-ı Veli, klasik şiir ve nazım şekilleri karşılaştırması sorularının tamamını aşağıda sırasıyla bulabilirsiniz.

Gazel Metni Cevapları Sayfa 101, 102, 103, 104, 105, 106

Gazelin dil ve anlatımını grup çalışmasıyla çözümlüyor, aşk temasının dönemlere göre değişimini yorumluyor, dönemin sosyal hayatını bugünle kıyaslıyor, şarkı, murabba, rubai ve tuyuğu gazelle karşılaştırıyoruz.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 101 Cevapları

Birlikte Öğrenelim

1. “Döne döne” redifli gazel, yazıldığı dönemin hangi dil ve anlatım özelliklerini taşımaktadır?

Cevap: Gazelde Arapça ve Farsça kelimeler (şerer, kandil-i sipihr, can ü ser) ve tamlamalar çoktur. Aruz ölçüsü, kafiye, redif ve söz sanatları kullanılmıştır. Dil süslü ve sanatlı olan divan dilidir.

2. Gazelin dönemine göre sade bir dille yazılmasının ve gazelde “döne döne” redifinin kullanılmasının sebepleri neler olabilir?

Cevap: Necati sade Türkçeyi sevdiği ve halkın da anlamasını istediği için sade dil kullanmış olabilir. “Döne döne” redifi şiire ezgi ve ritim verir, akılda kalmasını sağlar. Bu yüzden başka şairler de nazire yazmıştır.

3. Gazelde sözü edilen aşık (seven) hangi özelliklere sahiptir?

Cevap: Aşık, sevgiliye gönülden bağlı ve sadıktır. Aşk acısıyla yanar, sevgilisi için canını ve başını verecek kadar fedakardır. Haberi sevgiliden bekleyen hüzünlü bir kişidir.

4. Gazelde konu bütünlüğü olduğunu düşünüyor musunuz? Gerekçesiyle açıklayınız.

Cevap: Hayır, düşünmüyorum. Her beyit kendi içinde anlam taşır ve farklı bir konuya değinir (kandil, zülüf, ayna, kebüter, meclis). Gazelde beyitler tek bir olay çevresinde birleşmez, yalnız redif ve kafiyeyle birbirine bağlanır.

5. Okuduğunuz gazel hangi şiir türüne ait özellikler taşımaktadır? Gerekçesiyle yazınız.

Cevap: Lirik şiirdir. Şair, aşk ve sevgili üzerine duygularını kişisel bir dille anlatır, duygu ve coşku ön plandadır.

6. Gazelde söz edilen maşuk (sevilen) hangi özelliklere sahiptir?

Cevap: Maşuk, güzel zülüflü, cilveli ve nazlıdır. Ulaşılması zordur ve herkesin bakışlarını üzerine çeker. Aşığı çok sevdiği halde ona acı çektirir.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 102 Cevapları

Sıra Sizde

Aşağıdaki birinci ve ikinci metinleri okuyunuz, üçüncü metni dinleyiniz. Metinlerden faydalanarak aşk temasının farklı dönemlerde ele alınışında nasıl bir değişim ve dönüşüm yaşandığına dair çıkarımlarınızı yazınız.

Cevap: Klasik edebiyatta aşk hem ilahi hem beşeri yönüyle, teşbih ve mecazlarla anlatılır. Nedim’de aşk, nazlı sevgilinin korunması gibi zarif ve dünyevi bir dille işlenir. Erdem Bayazıt’ın şiirinde ise aşk sade, günümüz Türkçesiyle ve kişisel duygularla anlatılır. Dil sadeleşmiş, ilahi aşk yerini daha çok beşeri aşka bırakmıştır.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 103 Cevapları

Sıra Sizde

Okuduğunuz gazelde dönemin sosyal hayatına ait aşağıdaki ifadelerin günümüzde değişime uğrayıp uğramadığına dair tespitlerinizi boş bırakılan bölümlere yazınız.

Cevap:

• Aydınlatma aracı olarak kandil kullanılması: Değişmiştir. Bugün elektrikli lambalar kullanılır, kandil yalnız süs ve dini günlerde yakılır.
• Haberleşmenin güvercinlerle yapılması: Değişmiştir. Telefon ve internetle anında haberleşiyoruz.
• Ay ve Güneş’in Dünya’nın etrafında döndüğü düşüncesi: Değişmiştir. Bilim, Dünya ve Ay’ın Güneş çevresinde döndüğünü göstermiştir.
• Alışverişlerin pazar yerlerinde yapılması ve aynaların iplere asılarak satılması: Kısmen değişmiştir. Pazar yerleri sürmektedir ama alışveriş merkezleri ve internet yaygınlaşmıştır, aynalar dükkanlarda satılır.
• Sanata ve sanatkara değer verilmesi: Devam etmektedir. Sanatçılar bugün de sevilir ve desteklenir.
• Eğlence meclislerinde dans edilmesi ve şiirlerin okunması: Kısmen devam etmektedir. Bugün konserler, şiir geceleri ve tv programları bu meclislerin yerini almıştır.

Sıra Sizde

1. Kişinin kendini bilmesi neden önemlidir?

Cevap: Kendini bilen kişi güçlü ve zayıf yönlerini tanır, doğru kararlar verir, başkalarına saygı gösterir ve yaratıcısını daha iyi anlar.

2. Hacı Bayram Veli’nin Sultan Murat’a verdiği öğütler ile “sen seni bil sen seni” sözleri arasında nasıl bir ilişki kurulabilir? Açıklayınız.

Cevap: Öğütler (herkese saygı göstermek, kimseyi küçümsememek, alçakgönüllü olmak) kendini bilmenin sonucudur. Kendini tanıyan kişi gururlanmaz, başkalarına karşı hoşgörülü ve adil davranır.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 104 Cevapları

Sıra Sizde

1. Klasik Türk şiirindeki güzelliğin kaynağı nedir?

Cevap: Güzelliğin kaynağı Allah’ın “Cemal”i, yani Hüsn-i Mutlak’tır (Mutlak Güzellik). İnsanın sevdiği her güzellik, ruhların Elest Bezmi’nde gördüğü bu ilk güzelliğin yansımasıdır.

2. Divan edebiyatının Türk kültür ve medeniyetine katkıları nelerdir? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Cevap: Divan edebiyatı Türkçenin söz varlığını ve anlatım gücünü zenginleştirmiştir. Aşk, güzellik ve ahlak anlayışını toplumda yaymış, sanat ve inanç hayatını şekillendirmiştir. Yüzyıllar boyunca zevk ve estetik anlayışı oluşturduğu için Türk kültürünün önemli bir parçasıdır.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 105 Cevapları

Birlikte Öğrenelim

Şarkı, murabba, rubai ve tuyuğu okuyunuz. Kitaptaki şiirleri okuyunuz. Yapı özellikleri 106. sayfadaki tabloda verilmiştir.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 106 Cevapları

Birlikte Öğrenelim

Ölçütler tablosu

Cevap:

• Gazel: Nazım birimi beyit. Birim sayısı 5-15 beyit. Ölçü aruz (Fe’ilatun / Fe’ilatun / Fe’ilatun / Fe’ilun). Kafiye düzeni aa ba ca da.
• Şarkı: Nazım birimi bent (dörtlük). Birim sayısı üç ve daha fazla bent. Ölçü aruz (Mef’ulü / Mefa’ilü / Mefa’ilü / Fe’ulün). Kafiye düzeni aaab cccb ddd b (son dize her bentte tekrar eder).
• Murabba: Nazım birimi bent (dört dizeli). Birim sayısı birden çok bent. Ölçü aruz (Fe’ilatun / Fe’ilatun / Fe’ilatun / Fe’ilun). Kafiye düzeni aaaa bbba cccb (son dize bentler arasında ortak).
• Rubai: Nazım birimi dörtlük. Birim sayısı bir dörtlük (4 dize). Ölçü aruz (Mef’ulü / Mefa’ilü / Mefa’ilün / Fa’). Kafiye düzeni aaba.
• Tuyuğ: Nazım birimi dörtlük. Birim sayısı bir dörtlük (4 dize). Ölçü aruz (Fa’ilatun / Fa’ilatun / Fa’ilun). Kafiye düzeni aaba.

I. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile şarkının içerik-yapı yönünden benzer ve farklı yönlerini yazınız.

Cevap:

• Benzerlikler: İkisi de divan şiiri nazım şeklidir, aruz ölçüsüyle yazılır ve aşk konusunu işler. İkisinde de redif ve kafiye vardır.
• Farklılıklar: Gazelde nazım birimi beyit, şarkıda bent (dörtlük) olur. Şarkıda her bentin sonunda tekrar eden bir dize vardır, gazelde yoktur.

II. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile murabbanın içerik-yapı yönünden benzer ve farklı yönlerini yazınız.

Cevap:

• Benzerlikler: İkisi de aruz ölçüsüyle yazılmıştır, ölçü kalıpları aynıdır (Fe’ilatun / Fe’ilatun / Fe’ilatun / Fe’ilun). İkisinde de aşk konusu işlenir ve redif kullanılır.
• Farklılıklar: Gazel beyitlerle, murabba dörtlüklerle (bent) yazılır. Murabbada konu bütünlüğü vardır, gazelde yoktur. Murabba bentleri daha uzundur.

III. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile rubainin içerik-yapı yönünden benzer ve farklı yönlerini yazınız.

Cevap:

• Benzerlikler: İkisi de divan şiiri nazım şeklidir ve aruz ölçüsüyle yazılır. Kafiye düzenleri benzerdir.
• Farklılıklar: Rubai tek dörtlüktür (4 dize), gazel 5-15 beyittir. Rubaide konu felsefi ve düşünceye dayalıdır, gazelde aşk ön plandadır. Rubai özel bir ölçü kalıbıyla (hezec bahri) yazılır.

IV. Grup: “Döne döne” redifli gazel ile tuyuğun içerik-yapı yönünden benzer ve farklı yönlerini yazınız.

Cevap:

• Benzerlikler: İkisi de divan şiiri nazım şeklidir, aruz ölçüsü kullanır. Kafiye düzenleri aaba biçiminde olabilir.
• Farklılıklar: Tuyuğ tek dörtlüktür ve Türkçe söyleyişe yakın bir nazım şeklidir. Gazel birden çok beyit içerir. Tuyuğ çoğu zaman düşünce, gazel ise aşk üzerinedir.