12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 20-22-23-24-27-28 Cevapları

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 20-22-23-24-27-28 Cevapları bu yazıda birlikte yer alıyor. Dil ve Türkiye Türkçesinin Tarihi Sözlükleri metinlerinin sorularını, dil bilgisi ve sıra sizde çalışmalarını aşağıda sırasıyla bulabilirsiniz.

Dil ve Türkiye Türkçesinin Tarihi Sözlükleri Cevapları Sayfa 20, 22, 23, 24, 27, 28

Dilin tarihi süreçte değişmesinin nedenlerini açıklıyor, Türkçenin önemli sözlüklerini tanıyor, metinlerin ana düşüncesini belirliyor ve sözcüklerin anlam özellikleri ile noktalama kullanımlarını inceliyoruz.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 20 Cevapları

Hazırlık

1. Bu parçada anlatılmak istenen nedir? Açıklayınız.

Cevap: Toplumlar birbirleriyle ilişki kurdukça diller de etkileşir. Türkçe, başka dillerden aldığı kelimeleri ses, yapı ve anlam yönünden Türkçeleştirmiştir; Türkçeleşmeyen kelimeler dilde kalamaz.

2. “Zaten Türkçeye geçerken Türkçeleşmeyen kelimelerin dilde tutunma şansları yoktur.” cümlesinde ifade edilmek istenen açıklayınız.

Cevap: Yabancı bir kelime Türkçenin ses ve yapı özelliklerine uymuyorsa halk tarafından benimsenmez ve zamanla unutulur. Dile yerleşen kelimeler ise Türkçeleşmiş kelimelerdir.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 22 Cevapları

Metni Anlama ve Çözümleme

1. Okuduğumuz metinde dil için “büyülü bir varlık” denmiştir. Bu ifadenin kullanılış nedenini metne göre açıklayınız.

Cevap: Dil, çok yönlüdür, kimi sırları bugün de çözülememiştir ve insan, toplum, bilim, sanat gibi her alanla ilgilidir. Bu gizemi ve etkisi yüzünden “büyülü” denmiştir.

2. Dil, toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların birleşimi midir? Metne göre açıklayınız.

Cevap: Evet. Meillet ve onun görüşünü paylaşanlar, dili toplumsal yapının oluşturduğu değişik katmanların bileşimi olarak görmüşlerdir. Yaşam biçimi, iktisadi koşullar ve toplumdaki değişiklikler dili etkiler.

3. Bir toplumun pek çok özelliğinin diline yansımasının nedenlerini metne göre açıklayınız.

Cevap: Dil, toplumu oluşturan her şeyle (gelenek, inanç, dünya görüşü, bilim, sanat) ilgili bir kurumdur. Toplum bunları dil yoluyla ifade ettiği için o toplumun özellikleri diline yansır.

4. Dilin tarihî süreç içerisindeki değişimini etkileyen sebepler nelerdir? Metne göre açıklayınız.

Cevap: Bireylerin ve toplumların değişmesi; dini, siyasi, toplumsal, ekonomik ve teknolojik gelişmeler; yeni kavramlar için yeni kelimeler türetilmesi veya çeviri yapılması; İslamiyet’in kabulü, Anadolu’ya yerleşme ve Tanzimat’la Batı ile ilişkiler dili değiştirmiştir.

5. Okuduğumuz Dil adlı metin ile metnin konusu, amacı ve hedef kitlesi arasında ilişki kurunuz.

Cevap: Metnin konusu dil ve toplum ilişkisidir. Amaç, bu konuda bilgi vermektir. Hedef kitle konuyu merak eden okurlar olduğu için anlatım açık ve öğreticidir.

6. a) Dil adlı metinde dil kavramıyla ilgili ortaya konan bilgi ve yorumları ayırt ediniz.

Cevap: Bilgi: Dil bir kurumdur; toplumun özellikleri dile yansır. Yorum: Dil “büyülü bir varlıktır” ve kimi sırları hala çözülememiştir.

b) Ortaya konan bilgi, tespit, yorum ve görüşleri; gerekçe, kanıt, tutarlılık, geçerlilik ve doğruluk açısından değerlendiriniz.

Cevap: Görüşler Meillet gibi dilbilimcilere ve toplumdaki değişimlere dayandırıldığı için gerekçeli ve tutarlıdır. Dilin toplumla birlikte değiştiği günümüzde de doğrulanan, geçerli bir tespittir.

7. Sanat metinlerinin aksine öğretici metinlerde yazar ile anlatıcı aynı kişidir. Dil adlı metinde yazarın konuya ve okuyucuya yönelik yaklaşımını; yazarın konuyu hangi açıdan ele aldığı, yönlendirme yapıp yapmadığı, taraf olup olmadığı dil konusunda nesnel davranıp davranmadığı yönlerinden inceleyip yazarın bakış açısını değerlendiriniz.

Cevap: Yazar konuyu dilbilimsel ve toplumsal açıdan ele alır. Okuru yönlendirmez, taraf tutmaz; bilgiyi kanıtlarla verdiği için yaklaşımı nesnel ve bilimseldir.

8. Metindeki açık ve örtük iletileri, metinle ilgili tespitlerinizi, eleştirilerinizi ve beğenilerinizi metinden hareketle gerekçelendirerek ifade ediniz.

Cevap: Açık ileti, dilin toplumla birlikte değiştiğidir. Örtük ileti, dilimizi bilinçle kullanıp korumamız gerektiğidir. Metni sade ve anlaşılır olduğu için beğendim.

9. Dil adlı metinde kullanılan anlatım biçimlerini ve düşünceyi geliştirme yollarını ve bunların metindeki işlevlerini belirleyip ifade ediniz.

Cevap: Açıklayıcı anlatım kullanılmıştır. Tanımlama, örneklendirme ve tanık gösterme (Meillet) yöntemleri bilgiyi açık ve inandırıcı kılar.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 23 Cevapları

Dil Bilgisi

1. a) Bu parçadaki altı çizili kelimelerden hangilerinin gerçek anlamda kullanıldığını belirleyiniz.

Cevap: “Dönemlerinden”, “buluşlarla”, “ilerlemesiyle”, “ulaşım”, “zamanla”, “kavramlar” ve “tüy” sözcükleri gerçek anlamda kullanılmıştır. “Ortaya koymuş” (meydana getirmiş) ve “doğmasına” (ortaya çıkmasına) ise mecaz anlamlıdır.

b) Altı çizili kelimeleri farklı anlamlara gelecek biçimde cümlelerde kullanınız.

Cevap:

• Kuşun tüyü çok yumuşaktı. (gerçek) / Bu hikayeyi dinlerken tüylerim diken diken oldu. (mecaz)
• Yeni dönem başladı. (gerçek) / Türkçenin altın dönemi yaşandı. (mecaz)
• Bilim insanı yeni bir buluş yaptı. (gerçek) / Bu sözleri ortaya koymak cesaret ister. (mecaz)
• Güneş doğdu. (gerçek) / Bu düşünce, uzun bir arayıştan doğdu. (mecaz)

c) Metin aslına uygun olarak alınmıştır. Parçadaki günümüz kullanımına uymayan yazım ve noktalama yanlışlarını belirleyiniz.

Cevap: “Yazı yazan insan bir süre bu iş için tüy kullanmış daha sonraları…” ifadesinde “kullanmış” sözcüğünden sonra virgül eksiktir: “tüy kullanmış, daha sonraları”. Yazımda belirgin bir yanlış yoktur.

Sıra Sizde

1. Dilin tarihî süreç içerisindeki değişimini etkileyen sebeplerle ana dilde iletişim yetkinliği ilişkisini tartışınız.

Cevap: Dil, toplumsal ve teknolojik gelişmelerle sürekli değişir. Bu değişimi bilen kişi ana dilini bilinçle, yerinde ve doğru kullanır; yeni kelimeleri öğrenir ve düşüncelerini sözlü ve yazılı olarak daha etkili ifade eder.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 24 Cevapları

Hazırlık

1. Bu metne göre Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk adlı eserini yazmadan Türk topluluklarının yaşadığı bütün şehirleri ve bölgeleri dolaşmıştır. Dîvânu Lugâti’t-Türk adlı sözlüğün önemini bu açıdan belirleyiniz.

Cevap: Kaşgarlı Mahmud, malzemeyi yerinde gözlemleyerek topladığı için eser güvenilirdir. Türk topluluklarının dil, edebiyat ve yaşayışı hakkında ilk elden, önemli bir kaynak olmuştur.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 27 Cevapları

Metni Anlama ve Çözümleme

1. Metinde geçen “iki dilli sözlük” sözünün anlamını metnin bağlamından hareketle tahmin etmeye çalışınız. Tahmininizi TDK Türkçe Sözlük’ten ve çeşitli kaynaklardan yararlanarak kontrol ediniz.

Cevap: “İki dilli sözlük”, bir dildeki kelimelerin karşılığını başka bir dilde veren sözlüktür (Türkçe-Arapça gibi). Tahminim sözlükle uyuşuyor.

2. a) Türkiye Türkçesinin Tarihî Sözlükleri adlı metnin yazılış amacını belirleyiniz.

Cevap: Metnin amacı, Türk Dil Kurumunun “Türkiye Türkçesinin Tarihi Sözlükleri” alt projesini tanıtmak ve bilgi vermektir.

b) Metnin yazılış amacından hareketle hangi okur kitlesinin hedeflendiğini belirleyiniz.

Cevap: Türk dili ve edebiyatına, sözlüklere ve dil çalışmalarına ilgi duyan öğrenciler, araştırmacılar ve bilim dünyası hedeflenmiştir.

3. Türkiye Türkçesi Sözlükleri projesinin amacı nedir? Bu projenin Türk dili için önemini değerlendiriniz.

Cevap: Amaç, Cumhuriyet’e kadar yayımlanmış eski sözlükleri orijinal metin olarak gün ışığına çıkarıp bilim dünyasına sunmaktır. Proje, Türkçenin tarihi gelişimini belgelediği için çok önemlidir.

4. Türkiye Türkçesinin Tarihî Sözlükleri adlı metne göre Türk dilinin en önemli tarihî sözlüğü hangisidir? Bu sözlüğün özellikleri nelerdir? Belirleyiniz.

Cevap: Türk dilinin en önemli tarihi sözlüğü Divanu Lugati’t-Türk’tür. Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılmış, Türk topluluklarının dilini kapsayan ve yaklaşık dokuz bin sözcük içeren ilk sözlüktür.

5. XIX. yüzyılda sözlük türlerinin artmasının nedenini metne göre ifade ediniz.

Cevap: Tanzimat’la Batı ile ilişkiler arttı, yeni kavramlar ve bilgiler dile girdi; bu da dilin sözlük ihtiyacını artırdığı için çeşitli sözlükler yazılmıştır.

6. Kamus-i Türkî’nin neden önemli bir sözlük olduğunu metne göre açıklayınız.

Cevap: “Türk” adını taşıyan ilk sözlüktür ve 20. yüzyılın başında yayımlanmıştır. “Ön söz”ü de ayrı bir değer taşır; Türkçeyi, Türkçenin kollarını ve sözlük anlayışını birlikte ele alır.

7. Bir yazarın bakış açısını, eğitimi ve bilgi düzeyi, düşünce farklılığı, kültürel çevresi gibi unsurlar oluşturur. Türkiye Türkçesinin Tarihî Sözlükleri adlı metinde yazarın bakış açısını yansıtan cümlelerin altını çizip bu cümlelerden hareketle yazarın konuya yaklaşımını belirleyiniz.

Cevap: “Amaç sadece metin yayımı değildir” ve “Bu projenin hedefi… gün ışığına çıkarmaktır” cümleleri yazarın bakışını yansıtır. Yazar, Türk Dil Kurumunda çalışan bir bilim insanı olarak konuya sorumlulukla ve bilimsel bir yaklaşımla bakar.

8. Metinde kullanılan anlatım biçimlerini, düşünceyi geliştirme yollarını ve bunların metindeki işlevlerini belirleyiniz.

Cevap: Açıklayıcı anlatım kullanılmıştır. Tanıtma, tanımlama ve örneklendirme (sözlük adları, tarihler) yoluyla projenin amacı ve kapsamı açık biçimde anlatılmıştır.

9. Metnin ana düşüncesini ve yardımcı düşüncelerini belirleyip aşağıdaki ilgili alana yazınız.

Cevap:

• Ana düşünce: Türkiye Türkçesinin tarihi sözlükleri projesi, Türkçenin tarihi gelişimini ortaya koymak için önemlidir.
• Yardımcı düşünceler: Divanu Lugati’t-Türk en önemli tarihi sözlüktür. XIX. yüzyılda sözlük türleri artmıştır. Türk Dil Kurumu sözlükleri sürekli güncellemektedir.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 28 Cevapları

Dil Bilgisi

1. a) Bu parçadaki altı çizili kelimelerin hangi anlamda (gerçek, yan, mecaz, terim) kullanıldığını belirleyiniz.

Cevap: “Dil”: terim anlam (konuşma dili); “zengin”: mecaz anlam; “sözlük”: terim anlam; “morfolojik”: terim anlam; “izlerini”: mecaz anlam.

b) Bu kelimeleri farklı anlamlara gelecek şekilde cümlelerde kullanınız.

Cevap:

• Dilini ısırdı, çok acıdı. (gerçek) / Türkçe, güzel bir dildir. (terim)
• Zengin bir iş insanı bağış yaptı. (gerçek) / Zengin bir hayal gücü var. (mecaz)
• Yeni bir sözlük aldım. (gerçek) / Sözlük, dilin hazinesidir. (mecaz)
• Kar üzerinde ayı izleri gördük. (gerçek) / Savaşın izleri hala silinmedi. (mecaz)

2. Bu parçada tırnak işaretinin kullanım amacını belirleyiniz.

Cevap: “Türk” ve “Ön söz” sözcüklerinde tırnak, üzerinde durulmak istenen, vurgulanan sözcükleri belirtmek için kullanılmıştır.

3. Metin aslına uygun olarak alınmıştır. Bu cümlede görülen noktalama eksikliğini gideriniz.

Cevap: Tırnak içindeki cümlenin sonunda nokta eksiktir. Doğrusu: “Ben bu kitabı hikmet, seci, atalar sözü, şiir, recez, nesir gibi şeylerle süsleyerek hece harfleri sırasınca tertip ettim.” diyor ve kitabı sekiz bölümde topluyor:

Sıra Sizde

1. Günümüz gençliğinin etkin bir biçimde sözlük ve yazım kılavuzu kullanmasını sağlamak için neler yapılabilir? Tartışınız.

Cevap: Okullarda sözlük kullanımı derslere eklenebilir, TDK sözlüğü ve yazım kılavuzu mobil uygulamayla tanıtılabilir. Yarışmalar ve etkinliklerle gençlerin merakı artırılabilir.

2. Türk Dil Kurumunun, yayınlarını genel ağ ortamına da aktarmasının bilginin paylaşımı açısından önemini, dijital yetkinlik çerçevesinde tartışınız.

Cevap: Yayınlar genel ağda olunca herkes bilgiye hızlı ve ücretsiz ulaşır. Bu, dijital yetkinliği geliştirir; öğrenciler bilgiyi arayıp değerlendirmeyi ve güvenli kaynakları ayırt etmeyi öğrenir.