12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 76-79-80-81-82-83 Cevapları

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 76-79-80-81-82-83 Cevapları bu yazıda birlikte yer alıyor. Kaldırımlar I ve Sebil ve Güvercinler şiirlerinin tema, ahenk, saf şiir ve dil bilgisi sorularının cevaplarını aşağıda bulabilirsiniz.

Kaldırımlar I ve Sebil ve Güvercinler Cevapları Sayfa 76, 79, 80, 81, 82, 83

Saf şiir ve sembolizm anlayışını yorumluyor, şiirlerin temasını, edebi sanatlarını ve ahenk unsurlarını belirliyor, söyleyici-hitap ilişkisini inceliyor, sözcük türlerine örnek bulup noktalama kullanımlarını açıklıyoruz.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 76 Cevapları

Hazırlık

1. Saf şiir anlayışıyla yazılan bu şiirde ahenk özelliklerine önem verilmiş, imgeden yararlanılmış ve her kelime özenle seçilmiştir. Bu dizelerin size hissettirdiklerinden de yararlanarak saf şiir anlayışının özelliklerini belirlemeye çalışınız.

Cevap: Saf şiirde amaç anlam ya da ders vermek değil, sözün kendisiyle bir duygu ve tat uyandırmaktır. Dizelerde sessiz, dingin bir öğle atmosferi hissettik; imge, ahenk ve özenle seçilmiş sözcükler saf şiirin özellikleridir.

2. Sembolizmin önemli temsilcilerinden olan Verlaine’in Geçmiş Ola… adlı şiirinden yola çıkarak bu akımın özelliklerini belirlemeye çalışınız.

Cevap: Şiirde duygular açıkça söylenmeyip sonbahar, kuş, orman gibi sembollerle sezdirilmiştir. Müzikalite, anlamın kapalılığı ve çağrışım gücü sembolizmin özellikleridir.

3. “www.eba.gov.tr” adresinden Necip Fazıl Kısakürek’in Sakarya Türküsü adlı şiirini kendi sesinden dinleyiniz.

Cevap: Şiiri şairin kendi sesinden dinledik; vurgu ve tonlamadan duygunun, ülke ve millet sevgisinin coşkuyla dile getirildiğini fark ettik.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 79 Cevapları

Metni Anlama ve Çözümleme

1. Kaldırımlar I adlı şiirin temasını belirleyip aşağıdaki ilgili alana yazınız.

Cevap: Tema: Yalnızlık ve karanlıktan duyulan korku.

2. Kaldırımlar I şiirinde dış dünyanın uyandırdığı korkulu ruh durumu hangi dörtlüklerde ortaya konmaktadır? Açıklayınız.

Cevap: Özellikle 1., 2. ve 3. dörtlüklerde görülür. Karanlık sokak, kara bulutlar, yıldırımlar ve evlerin kör bir göz gibi bakması şairin içinde korku biriktirir.

3. a) “İçimde damla damla bir korku birikiyor;” ve “Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.” dizelerinde görülen edebî sanatları ve bu edebî sanatların görüldüğü diğer dizeleri bularak bu dizeleri açıklayınız.

Cevap: İlk dizede korku soyut bir şey olmasına karşın damla damla birikir gibi anlatıldığı için istiare (somutlaştırma), ikinci dizede evler amaya benzetildiği için teşbih vardır. Diğer örnekler: “Kaldırımlar, çilekeş yalnızların annesi” (teşbih) ve “Sanıyorum her sokak başını kesmiş devler” (kişileştirme, mübalağa).

b) “Örtün, üstüme örtün, serin karanlıkları.” dizesinde “serin” kelimesi hem “sermek” hem de “sıcak olmayan” anlamlarında kullanılarak hangi söz sanatından yararlanılmıştır? Bu kullanımın şiir için önemini belirleyiniz.

Cevap: Cinas (tecnis) yapılmıştır. Bu kullanım dizeye iki anlam katarak anlatımı zenginleştirir ve ahengi güçlendirir.

c) “Kaldırımlar, duyulur, ses kesilince sesi; Kaldırımlar, içimde kıvrılan bir lisandır.” Bu dizelerde ifade edilmek istenenleri belirleyiniz.

Cevap: Çevre sessizleşince kaldırımların sessiz sesi duyulur. Kaldırımlar şairin iç sesi ve yalnızlığının dili gibidir; şair kendi içindeki çığlığı kaldırımlarda duyar.

ç) Kaldırımların “içte kıvrılan bir lisan”a benzetilmesinin nedenini açıklayınız.

Cevap: Kaldırımlar kıvrılıp giden sokaklar gibi şairin içinde kıvrılan, kendisinden başka kimsenin anlamadığı gizli bir dildir; yalnızlığını ona anlatır.

4. Kaldırımlar I şiirinde nasıl bir atmosfer çizilmiştir? Bu durumu şiirin temasıyla ilişkilendirerek açıklayınız.

Cevap: Karanlık, ıssız, korku dolu bir gece atmosferi çizilmiştir. Bu atmosfer, yalnızlık ve korku temasını güçlendirir.

5. Necip Fazıl Kısakürek, şiirlerini saf şiir anlayışıyla yazmıştır. Bu bilgiden hareketle Kaldırımlar I adlı şiirde şairin bağlı bulunduğu sanat ve fikir anlayışlarının yansımalarını değerlendiriniz.

Cevap: Şiirde sembolizmin etkisiyle imge ve sembollerle (kaldırım, karanlık) sezdirme, saf şiirin etkisiyle ahenge ve sözcük seçimine önem verme görülür. Şair kendi iç dünyasını anlatır, öğüt vermez.

6. a) Şiirdeki açık ve örtük iletileri belirleyiniz.

Cevap: Açık ileti, şairin karanlık sokakta yalnız ve korku içinde olduğudur. Örtük ileti, modern insanın yalnızlığı ve sığınacak bir yer bulamamasıdır.

b) Kaldırımlar I adlı şiirle ilgili tespit, eleştiri ve beğenilerinizi metne dayandırarak ifade edip metni yorumlayınız.

Cevap: Şiirdeki “Ben bu kaldırımların emzirdiği çocuğum!” dizesi yalnızlığı çok etkili anlatıyor; bu yüzden şiiri beğendim. Güçlü imgeleri ve ahengi sayesinde okuru karanlığın içine çeker.

7. Kaldırımlar I adlı şiirde görülen ahenk unsurlarını belirleyip aşağıdaki tabloya yazınız.

Cevap:

• Ölçü: 11’li hece ölçüsü (6+5).
• Kafiye: “yıldırımlar – kaldırımlar”, “kapanık – uyanık”.
• Redif: “yürüyorum – görüyorum”, “ortasında – noktasında” (-yorum, -nda).
• Nakarat: Yok.
• Ses, kelime ve kelime grubu tekrarı: “Kaldırımlar” sözcüğü ve “damla damla”, “ben gideyim yol gitsin”.
• Ses akışı: r, l ve k ünsüzleri ile a, ı ünlülerinin tekrarı, akıcı ve ağır bir ses akışı sağlar.

8. a) Kaldırımlar I adlı şiirde sembolizm akımından izler görülmektedir. Bunları belirleyiniz.

Cevap: Kaldırım, karanlık, gece ve sokak gibi sembollerin kullanılması, duyguların doğrudan söylenmeyip sezdirilmesi ve müzikaliteye önem verilmesi sembolizmin izleridir.

b) Sembolizm akımının Türk ve dünya edebiyatındaki temsilcilerini sıralayınız.

Cevap: Dünyada Baudelaire, Verlaine, Rimbaud, Mallarmé; Türk edebiyatında Ahmet Haşim, Yahya Kemal ve Ahmet Hamdi Tanpınar.

c) Saf şiir akımının temsilcisi olan şairlerimizin adlarını sıralayınız.

Cevap: Ahmet Haşim, Yahya Kemal, Necip Fazıl Kısakürek, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Ziya Osman Saba (Yedi Meşale topluluğu şairleri).

9. Şiirlerde konuşan şair değil kurgusal bir kişilik olan söyleyicidir. Buna göre Kaldırımlar I adlı şiirdeki söyleyici ile hitap edilen kişi veya varlık arasındaki ilişkiyi belirleyiniz.

Cevap: Söyleyici, geceleyin sokakta yürüyen yalnız ve korkulu bir insandır. Kaldırımlara ve karanlığa seslenir; kaldırımları annesi, yoldaşı gibi görür, onlara sığınır.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 80 Cevapları

Dil Bilgisi

1. Kaldırımlar I adlı şiirden aşağıdaki tabloda istenenlere örnekler bulup yazınız.

Cevap:

• Gerçek anlamlı kelimeler: sokak, kaldırım, bulut
• Mecaz anlamlı kelimeler: korku birikiyor, ama gibi evler
• Anlamdaş kelimeler: kimsesiz – yalnız
• Karşıt anlamlı kelimeler: gündüz – karanlık
• Sesteş kelimeler: serin (sermek / soğuk)
• Yansıma kelimeler: tak tak
• Yakın anlamlı kelimeler: kara – simsiyah

2. Tek kelimeyle ifade edilebilecek bir kavramın birden çok kelimeyle ifade edilmesine “dolaylama” denir. Kaldırımlar I adlı şiirden dolaylama örneği bulup cümlede kullanınız.

Cevap: “Çilekeş yalnızların annesi” (kaldırımlar). Cümle: Çilekeş yalnızların annesi geceleri çok sessizdi.

Sıra Sizde

1. Şiirde mazmun, imge ve edebî sanatların kullanılmasının şiire katkıları var mıdır, varsa bunlar nelerdir? Tartışınız. Tartışma sonucunu sınıfınızda paylaşınız.

Cevap: Vardır. Mazmun, imge ve edebi sanatlar şiirin anlamını derinleştirir, çağrışım gücünü artırır, ahengi ve etkileyiciliği güçlendirir; okura farklı yorumlar yapma imkanı verir.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 81 Cevapları

Hazırlık

1. Ziya Osman Saba’nın aşağıdaki şiirini bu ifadeler yönünden inceleyip bu şiirde saf şiir anlayışının hangi özelliklerinin görüldüğünü belirleyiniz.

Cevap: Şiir bir güvercin sürüsünün sebilde su içişini anlatır; ders vermez, yalnızca bir görüntü ve duygu bırakır. Ahenk, güzel sözcük seçimi ve imge saf şiirin özellikleridir.

2. “www.eba.gov.tr” adresinden Ziya Osman Saba’nın Sebil ve Güvercinler adlı şiirini dinleyiniz.

Cevap: Şiiri dinledik; yumuşak tonlama ve yavaş okuyuş, güvercinlerin sakin halini ve hüzünlü ortamı daha iyi hissettirdi.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 82 Cevapları

Metni Anlama ve Çözümleme

1. Şiirde geçen “dem çekmek” kelime grubunun anlamını metnin bağlamından hareketle tahmin etmeye çalışınız. Tahmininizi TDK Türkçe Sözlük’ten ve çeşitli kaynaklardan yararlanarak kontrol ediniz.

Cevap: “Dem çekmek”, bağlamdan nefes alıp vermek, suyu içine çekmek anlamında tahmin edilir; sözlükte “dem” soluk, nefes demektir.

2. “Çözülen bir demetten indiler birer birer,” dizesinde kuşların uçuş düzeniyle ilgili ifade edilmek istenen açıklayınız.

Cevap: Güvercinler gökten bir demet gibi bir arada gelirken birden çözülmüş, birer birer inmiştir. Sürünün uyumlu ve zarif uçuşu anlatılır.

3. “Bırak, yorgun başları bu taşlarda uyusun.” dizesinde söyleyicinin hitap ettiği kimdir? Bu dize nasıl okunmalıdır? Düşüncelerinizi ifade ediniz.

Cevap: Söyleyici, sebilin yanında bulunan insanlara ya da okura seslenir. Dize yumuşak, sakin ve şefkatli bir tonla, yavaşça okunmalıdır.

4. Sebil ve Güvercinler adlı şiirin tamamında her gün rastlanılabilecek bir atmosfer betimlenmiştir. Buradan yola çıkarak şiirde önemli olanın konu ya da tema değil üslup olduğunu söyleyebilir misiniz? Açıklayınız.

Cevap: Evet, söyleyebiliriz. Konu sıradan bir sahnedir; şiirin değeri imgeleri, ahengi ve sözcük seçimi olan üslubundadır.

12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Sayfa 83 Cevapları

5. Sebil ve Güvercinler adlı şiirin son üç dizesinde anlatıcının içinde bulunduğu durum ve çevresindeki varlıklar arasında nasıl bir ilişki kurulmuştur? İfade ediniz.

Cevap: Anlatıcı, boş sebilde güvercinlerin yokluğunu hisseder; selvilerin, rüzgarın ve beyaz tüylerin onun hüznünü paylaştığı bir bağ kurulmuştur.

6. Şiirde ahenk unsurları nasıl sağlanmıştır? İfade ediniz.

Cevap: Hece ölçüsü, kafiye (“birer birer – uyusun – sun”), “Bir sebile döküldü bembeyaz güvercinler” nakaratı, “susun susun” gibi tekrarlar ve ünsüz uyumu ahengi sağlar.

7. Sebil ve Güvercinler adlı şiirde saf şiir anlayışının hangi özellikleri görülmektedir? Değerlendiriniz.

Cevap: Konu önemli değildir; şiir ahenk, imge, dil mükemmelliği ve sone biçimiyle kendi başına bir güzellik oluşturur. Bu özellikler saf şiirin belirgin yönleridir.

8. Şiirdeki açık ve örtük iletileri, şiirle ilgili tespitlerinizi, eleştiri ve beğenilerinizi metne dayandırıp, gerekçelendirerek ifade ediniz.

Cevap: Açık ileti, güvercinlerin su içmek için sebile indiğidir. Örtük ileti, hayvanlara şefkat ve geçip giden anların hüznüdür. Sade, sakin anlatımı nedeniyle şiiri beğendim.

9. a) Güvercinlerin birçok dinî hikâyede geçiyor oluşu, tarihte haberleşme aracıyla kullanılmış olması, şairi etkilediği için şiirinde güvercinleri anlatmış olabilir mi? Düşüncelerinizi ifade ediniz.

Cevap: Olabilir. Güvercin barış, saflık ve haber taşımanın simgesi olduğu için şair onu seçmiş olabilir.

b) Şiirdeki millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirleyiniz.

Cevap: Milli ve manevi değer sebil geleneğidir (hayır için su dağıtmak); evrensel değer hayvan sevgisi ve şefkattir. Güvercin, dini ve tarihi bir sembol olarak görülebilir.

c) Anlatıcının güvercinlere karşı hissettiği ilgiyi ve yakın bağlılığı gösteren dizeleri bulup söyleyiniz.

Cevap: “Tutuşmuş ruhlarına bir damla gözyaşı sun”, “Bırak, yorgun başları bu taşlarda uyusun” ve “Bir damla suya hasret gideceklermiş meğer” dizeleri ilgiyi gösterir.

Dil Bilgisi

1. Bu dizelerde bir kelimede ve kelime grubunda anlamın pekiştirildiği görülmektedir. a) Bu uygulamanın niçin ve nasıl yapıldığını açıklayıp Sebil ve Güvercinler şiirindeki anlamı pekiştirilmiş diğer kelimeyi gösteriniz.

Cevap: “Birer birer” ve “bembeyaz” sözleri anlatımı güçlendirmek, vurguyu artırmak için tekrar ve pekiştirme ön ekiyle kurulmuştur. Şiirdeki diğer örnek “susun susun” sözüdür.

b) Belirlediğiniz pekiştirilmiş kelimeyi cümlede kullanınız.

Cevap: Bembeyaz güvercinler sebilden usul usul su içti.

2. “Ürkmeden su içsinler yavaşça susun, susun.” ve “Hatırlatır uzayan dem çekişleri, rüzgâr” dizelerinde virgülün kullanım amaçlarını belirleyiniz.

Cevap: İlk dizede virgül, aynı sözcüğün tekrarını (“susun, susun”) ayırmak için; ikinci dizede “rüzgar” sözcüğü seslenme/özne öğesi gibi anlatımda ayrı bir öğe olduğundan ayırmak için kullanılmıştır.